Διαχείριση σκουπιδιών

Προτάσεις στην Διαβούλευση για το Περιφερειακό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων (ΠΕΣΔΑ) Στερεάς

Ποιότητα ζωής - Διαχείριση σκουπιδιών

Πέμπτη, 26 Μάιος 2016 11:25

Αξιολόγηση Χρήστη: / 1
ΧείριστοΆριστο 

alt

Για το Περιφερειακό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων

(ΠΕΣΔΑ) Στερεάς

με βάση και το νέο σχέδιο νόμου

Του Στέφανου Σταμέλλου*

Κατ’ αρχήν το κείμενο του ΠΕΣΔΑ δεν διαβάζεται και κυρίως διακατέχεται από πολλά «έπεα πτερόεντα» Θα περίμενε κανείς να έχει μια συμπύκνωση και κωδικοποίηση των προτάσεων, ένα συνεκτικό κείμενο με τα βασικά στοιχεία του Σχεδίου, για να μπορεί ο οιοσδήποτε να βγάλει συμπεράσματα χωρίς να ψάχνει μέσα σε εκατοντάδες σελίδες εγκυκλοπαιδικής πληροφορίας. Με λίγα λόγια κουράζει και αποπροσανατολίζει και αυτό μπορεί κάλλιστα να χαρακτηριστεί ως σκοπιμότητα. Σε μια προσπάθεια να συμβάλουμε στο διάλογο και χωρίς πολλές περιστροφές, προτείνουμε:


1. Όλες οι δράσεις, στα πλαίσια  της αποκέντρωσης και της τοπικής διαχείρισης που προβλέπεται και στον ΕΣΔΑ, να περάσουν στους δήμους, οι οποίοι πρέπει:

να εφαρμόσουν όλα τα συστήματα που συμβάλλουν στην μείωση και την ελαχιστοποίηση των σύμμεικτων, με δράσεις Διαλογής στην Πηγή(ΔσΠ) και κατασκευή των απαραίτητων τοπικών υποδομών ΚΔΑΥ και  κομποστοποίησης.

Μέχρι την ολοκλήρωση της κατασκευής τους, να λειτουργούν οι ίδιοι τους ΧΥΤΑ, με το τέλος ταφής να κλιμακώνεται προς τα πάνω χρόνο με το χρόνο ως κίνητρο για την επίτευξη των στόχων. Τα ποσά που θα προκύπτουν από τις αυξήσεις του τέλους ταφής να συγκεντρώνονται σε ένα Ειδικό Ταμείο ως ανταποδοτικό τέλος και με αυτό να χρηματοδοτούνται τα κίνητρα σε όλους τους δήμους της Περιφέρειας.

2. Οι δήμοι να χρηματοδοτηθούν άμεσα και κατά προτεραιότητα, με βάση την παρακάτω ιεράρχηση και ανάλογα με τις οικονομικές δυνατότητες, για:

- το σύστημα των 4 κάδων Διαλογής στην Πηγή(1.χαρτί, 2.γυαλί, 3.μέταλλα, 4.πλαστικά) - πρώτη προτεραιότητα(πλήρης ανάπτυξη στους αστικούς χώρους, κλιμακούμενη ανάπτυξη στους αγροτικούς οικισμούς). Μέχρι να υπάρξουν όλες οι απαραίτητες υποδομές, να αξιοποιηθεί πλήρως το σύστημα των ΚΔΑΥ της ΕΕΑΑ, ο δε Εθνικός Οργανισμός Ανακύκλωσης(ΕΟΑΝ) να εξαντλήσει τις δυνατότητες του.

- την οικιακή κομποστοποίηση - παράλληλα πρώτη προτεραιότητα(πλήρης ανάπτυξη στις περιφερειακές συνοικίες και στα χωριά και κλιμακούμενη στα κέντρα των πόλεων). 

- τις Μονάδες και τα Πάρκα Κομποστοποίησης(Ας ξεκινήσει με μια Μονάδα και ένα Πάρκο Κομποστοποίησης ο κάθε Δήμος και σταθμίζει τη συνέχεια, αποκτώντας εμπειρία).

- τους Σταθμούς Μεταφόρτωσης(ΣΜΑ) για τις απομακρυσμένες περιοχές

- τα Πράσινα Σημεία(ΠΣ)(ας ξεκινήσει επίσης με ένα Βασικό ΠΣ ο κάθε δήμος για να αποκτήσει εμπειρία και σταθμίζει την συνέχεια με μικρά ΠΣ ανά Δημοτική Ενότητα, στις συνοικίες, κλπ).

Έτσι θα αντιμετωπιστεί ο μεγάλος όγκος των σκουπιδιών και θα μειωθούν οι ποσότητες άμεσα, προστατεύοντας τους ΧΥΤΑ από τον κορεσμό και περιορίζοντας το κόστος μεταφοράς.

- Άμεσα οι δήμοι να υποχρεωθούν στην κατασκευή και λειτουργία Μονάδων Αποβλήτων Εκσκαφών Κατασκευών Κατεδαφίσεων(ΑΕΚΚ) και στη συμμετοχή τους στα άλλα Συστήματα Εναλλακτικής Διαχείρισης(ΣΕΔ)

3. Τη σύσταση ενός Διαχειριστή Στερεών Αποβλήτων(ΔΙ.Σ.Α.) στην Στερεά με μόνο αντικείμενο τη μια Μονάδα Επεξεργασίας Αποβλήτων(Μ.Ε.Α.) στη Θήβα - αφού το έργο κατασκευής της θεωρείται αρκετά ώριμο - και τίποτα άλλο, γιατί, αντίθετα από δημάρχους, Περιφέρεια, ΦΟΔΣΑ, ΠΕΔ, ΚΕΔΕ και εργολάβους, δε θεωρούμε τις ΜΕΑ προτεραιότητα και λύση. Έχουμε εξηγήσει επανειλημμένα ότι, λόγω υπέρογκου κόστους, πολυπλοκότητας και αναποτελεσματικότητας, δεν έχουν θέση στην αποκεντρωμένη διαχείριση. Αντίθετα, οι έξι προτεινόμενες ΜΕΑ, ή όσες αποφασιστούν τελικά, θα απορροφήσουν κατά προτεραιότητα τους ελάχιστους διαθέσιμους δημόσιους πόρους, υπονομεύοντας τη ΔσΠ και την αποκεντρωμένη διαχείριση και ως έργα έντασης κεφαλαίων θα ανοίξουν την πόρτα στις ΣΔΙΤ. Ακόμη και για τη ΜΕΑ Θήβας να τεθεί η προϋπόθεση να ελεγχθεί η δυνατότητα, χωρίς να χαθεί η χρηματοδότηση, της αναμόρφωσης της μελέτης επανεξετάζοντας τις ποσότητες και τις τιμές με βάση τα νέα δεδομένα της μιας ΜΕΑ στη Στερεά, του ΕΣΔΑ και των Ευρωπαϊκών στόχων.

[Οι ποσότητες των ΑΣΑ σε επίπεδο Περιφέρειας υπολογίζονται στους 200.000 τόνους το χρόνο λαμβάνοντας υπόψη ότι: 1) ο πληθυσμός της Στερεάς είναι 550.000 περίπου 2) ο κάθε κάτοικος παράγει ένα κιλό σκουπίδια μέσο όρο την ημέρα και 3) θα μειωθεί περαιτέρω η παραγωγή με βάση την αντίστοιχη υποχρέωση και τους στόχους.  Με δεδομένο επίσης ότι το 50% των ΑΣΑ, σύμφωνα με τον ΕΣΔΑ, μέχρι το 2020 πρέπει να ανακυκλώνονται ή να κομποστοποιούνται, στην ΜΕΑ θα οδηγούνται λιγότεροι από 100.000 τόνοι και οι ποσότητες αυτές θα τείνουν να μειώνονται σταδιακά, χρόνο με το χρόνο, ανάλογα με την επιτυχία των στόχων]

4. Οπότε

Λειτουργούν οι υφιστάμενοι ΧΥΤΑ με ιδιαίτερη φροντίδα για τον μη κορεσμό τους, με πιθανά έργα βελτίωσης και επέκτασης για μακροβιότερη λειτουργία.

Γίνονται από τον ΕΟΑΝ/ΕΠΠΕΡΑΑ ενιαίες μελέτες για όλες τις ΜΚ, τα ΚΔΑΥ και τα ΠΣ με αυξομειώσεις υποδομών ανάλογα με τη δυναμικότητα της κάθε μονάδας ή με δυνατότητα επέκτασης της λειτουργίας, αν χρειαστεί, ξεκινώντας με τη μίνιμουμ. Πχ στα ΚΔΑΥ μόνο μηχανική και χειρονακτική διαλογή στην αρχή, με δυνατότητα αργότερα να μπει οπτικός διαχωριστής στο χαρτί, πλαστικό, κλπ

5. Οι στόχοι

Να ζητηθεί από κάθε δήμο να δώσει ο ίδιος τους στόχους του για τη διαχείριση των ΑΣΑ, σε βάθος πενταετίας, ανά 6μηνο και έτος, και να γίνει συνδιαμόρφωση καταλήγοντας στους τελικούς στόχους, οι οποίοι να χρηματοδοτηθούν. Αυτά εννοείται αφορούν το ΥΠΕΝ και όλο το σύστημα που θα επιχειρεί στην Διαχείριση των ΑΣΑ ή την Περιφέρεια ή τον ΔΙΣΑ, όποιος φορέας/υπηρεσία θα έχει την ανάλογη ευθύνη.

Οι στόχοι να συνοδεύονται με ανάλογα οικονομικά κίνητρα, άμεσα και έμμεσα, τα οποία θα αφορούν σε έργα ανταποδοτικά για το περιβάλλον και την ποιότητα ζωής των πολιτών. Η προσπάθεια δοκιμάζεται και στηρίζεται σε πιλοτικούς δήμους, πόλεις και χωριά, αναπτύσσεται και προωθείται η εθελοντική συμμετοχή και ενισχύονται οι επενδυτικές πρωτοβουλίες στα πλαίσια της κοινωνικής οικονομίας και των συνεταιρισμών.

Την παρακολούθηση των αποτελεσμάτων να αναλάβει η Περιφερειακή Ένωση Δήμων με τακτική ενημέρωση των δήμων και των κατοίκων της Περιφέρειας με ανάλογες αναρτήσεις, δημοσιοποιήσεις και ενημερωτικές εκδηλώσεις.

6. Εναλλακτικά και

αν οι χρηματοδοτικές δυνατότητες επιτρέπουν και αφού φαίνεται ότι υλοποιούνται όλες οι αποκεντρωμένες δράσεις της ΔσΠ, τότε να μπορούν να συσταθούν δύο ΔΙΣΑ: ένας στη Νότιο-Ανατολική Στερεά και ένας στη Βορειο-Δυτική Στερεά, δηλαδή 1) Εύβοια + Βοιωτία και 2) Φθιώτιδα + Ευρυτανία + Φωκίδα, με ΜΕΑ στη Θήβα ο πρώτος και ΜΕΑ στη Λαμία ο δεύτερος ανάλογης δυναμικότητας. Η Σκύρος θα κάνει ό,τι προβλέψει ο νόμος για τα νησιά.

7. Η ΜΕΑ

Όταν λέμε ΜΕΑ, εννοούμε μια Μονάδα που θα υποδέχεται διαρκώς μειούμενες ποσότητες σύμμεικτων, με διαρκώς μειούμενες δαπάνες συντήρησης και λειτουργίας και με οικονομοτεχνική μελέτη απόσβεσης σε ορίζοντα δεκαετίας. Όταν θα επιτευχθεί η απόσβεση του κεφαλαίου, θα λειτουργεί με το ελάχιστο κόστος χωρίς κέρδη με μόνη την υποχρέωση της δημιουργίας αποθεματικών για την αντιμετώπιση των έκτακτων αναγκών, ως μια Διαδημοτική Επιχείρηση Μη Κερδοσκοπικού χαρακτήρα. Προτείνουμε το τέλος εισόδου στη ΜΕΑ να είναι αποτρεπτικό για να μην αντιμετωπίζεται ως η εύκολη λύση

8. Ανακυκλώσιμα και εμπορική αξιοποίηση

Σοβαρό θέμα είναι η εμπορική αξιοποίηση των ανακυκλώσιμων και του κομπόστ και η εξασφάλιση εσόδων για τους δήμους. Είναι δύσκολο να πει κανείς, ο κάθε δήμος να εμπορεύεται μόνος του τα προϊόντα αυτά. Προτείνεται η σύσταση σε διαδημοτικό επίπεδο επιχειρήσεων ευρείας βάσης με τη συμμετοχή των αντίστοιχων δήμων και με αντικείμενο την οργάνωση της προώθησης και εμπορικής αξιοποίησης αυτών των προϊόντων με προγραμματική σύμβαση.

9. Στελέχωση και λειτουργία των μονάδων

Σοβαρό θέμα επίσης είναι η στελέχωση και λειτουργία των μονάδων, των ΜΚ, των ΠΣ, των ΚΔΑΥ κλπ. Μπορεί τα έσοδα από την εμπορική αξιοποίηση των ανακυκλώσιμων και του κομπόστ να θεωρηθούν ανταποδοτικά έσοδα, τα οποία θα αποδίδονται αποκλειστικά στη μισθοδοσία των εργαζομένων που θα στελεχώσουν τη λειτουργία των μονάδων, για να λειτουργεί και ως κίνητρο στην επιτυχία των στόχων. Τελικός στόχος πρέπει να είναι η αυτοδιαχείριση των Μονάδων(ΜΚ, ΠΣ, ΚΔΑΥ) με βάση τα έσοδα των προϊόντων της ανακύκλωσης και της κομποστοποίησης και τα «δικαιώματα» από τα ανταποδοτικά τέλη του κάθε δήμου

* Μέλος της Οικολογίας Αλληλεγγύης Στερεάς

 

Επισημάνσεις και προτάσεις στο Τοπικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων(ΤοΣΔΑ) του Δήμου Λαμίας

Ποιότητα ζωής - Διαχείριση σκουπιδιών

Πέμπτη, 25 Φεβρουάριος 2016 01:04

 

alt

 

 ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΕΝΕΡΓΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΛΑΜΙΑΣ

Τηλ 2231045910 6937378138 6932837696

 

Κατ’ αρχήν δεν μπορούμε να μην επισημάνουμε την καθυστέρηση της Δημοτικής Αρχής στο θέμα της μελέτης και της διαβούλευσης του Τοπικού Σχεδίου Διαχείρισης Αποβλήτων, η οποία σε πολλούς δήμους της χώρας έχει ολοκληρωθεί εδώ και καιρό. Σε μας, ενώ η συζήτηση είχε ανοίξει από τον Μάρτιο του 2015, έρχεται σήμερα μετά από τόση καθυστέρηση και χωρίς διαβούλευση με προσωπική σας ευθύνη κύριε δήμαρχε, όπως δείχνουν τα γεγονότα.

Οφείλουμε όμως να δηλώσουμε ικανοποίηση για τις κατευθύνσεις του σχεδίου, οι οποίες ακολουθούν τις κατευθύνσεις του Εθνικού Σχεδιασμού, του ΕΣΔΑ. Όσον αφορά όμως την ίδια τη μελέτη διακρίνουμε μια προχειρότητα ως προς την καταγραφή και παρουσίαση του υφιστάμενου τρόπου διαχείρισης, ενώ φαίνεται να λείπουν σημαντικά στοιχεία όπως το ανθρώπινο δυναμικό, ο προϋπολογισμός της υπηρεσίας καθαριότητας και η εκτίμηση του κόστους διαχείρισης.  Στο τέλος, ενώ γίνεται μία προσπάθεια επιμέρους κοστολόγησης των προτεινόμενων δράσεων, δεν γίνεται κανένας υπολογισμός του συνολικού κόστους διαχείρισης, που θα προκύψει από την εφαρμογή του σχεδίου και των αναμενόμενων εσόδων από τα προϊόντα της ΔσΠ. 

Ως αποτέλεσμα παραμένει άγνωστη η επίπτωση του σχεδίου στα τέλη καθαριότητας, τα οποία σημειωτέον αναμένεται να αυξηθούν κατακόρυφα από την επικείμενη εφαρμογή του τέλους ταφής.  Αλλά για να έχει  κανείς περισσότερες απαιτήσεις,θα έπρεπε προφανώς να δοθούν περισσότερα χρήματα για τη μελέτη ενός τέτοιου ΤοΣΔΑ.  Για 25 δήμους δόθηκαν από το ΦΟΔΣΑ, από ό,τι ξέρουμε, 20.000+ΦΠΑ. Δηλαδή δεν αναλογούν ούτε 1000 ευρώ για κάθε ΤοΣΔΑ.  Άρα ό,τι πληρώσαμε, πήραμε…

Η σύγκριση με την ανάθεση του Δήμου στην ίδια εταιρεία από τις 27/3/2015 με το ποσό των 24.600 ευρώ της Παροχής υπηρεσιών Συμβούλου με αντικείμενο την “Τεχνική συμβουλευτική υποστήριξη για την αντιμετώπιση της διαχείρισης αποβλήτων”», είναι αναπόφευκτη. Όπως και το ότι θα μπορούσε στην Τεχνική Υποστήριξη να περιλαμβάνεται και η σύνταξη της Μελέτης του ΤοΣΔΑ. Τι υποστήριξη έκανε για να πληρωθεί ένα τέτοιο ποσό, είναι προς διερεύνηση

Η μελέτη αναλώνεται σε μία φερ’ ειπείν οργάνωση του συστήματος της Διαλογής στην Πηγή, όπου όμως εξαντλεί την προσπάθειά της στον υπολογισμό του αριθμού των απαιτούμενων κάδων, ενώ δεν ασχολείται με σημαντικά θέματα όπως η ανάπτυξη της οικιακής κομποστοποίησης, η συχνότητα της αποκομιδής, ιδίως για τα οργανικά, και τα απαιτούμενα δρομολόγια με το αντίστοιχο προσωπικό.  Κάνει την παραδοχή ότι το σύνολο των απορριμμάτων θα διαχειρίζεται μέσω της ΔσΠ, το οποίο είναι μεν το επιθυμητό, αλλά δεν είναι άμεσα εφαρμόσιμο χωρίς την απαιτούμενη  οργάνωση του συστήματος της ΔσΠ και την κατασκευή και λειτουργία των απαραίτητων εγκαταστάσεων Διαλογής Ανακυκλώσιμων Υλικών(ΚΔΑΥ) και Κομποστοποίησης.

 Αναπόφευκτα στο μεταβατικό στάδιο και σύμφωνα με τον ΕΣΔΑ προκύπτει και η ανάγκη επεξεργασίας των μη χωριστά συλλεγέντων υπολειπόμενων σύμμεικτων ΑΣΑ, καθώς και η διάθεση προς υγειονομική .ταφή  των υπολειμμάτων, που δεν δύναται να ανακυκλωθούν.  Στην παρούσα μελέτη δε γίνεται καμία αναφορά σε εγκατάσταση διαλογής ανακυκλώσιμων, ούτε στις απαιτούμενες δράσεις Επεξεργασίας, Αξιοποίησης και Τελικής Διάθεσης των συμμείκτων της μεταβατικής περιόδου και των υπολειμμάτων της ΔσΠ, πιθανόν θεωρώντας ως αποδέκτη τους το ΧΥΤΑ Λαμίας.  Επίσης δεν κάνει καμιά αναφορά στα έργα του υπό αναθεώρηση ΠΕΣΔΑ, που προωθούνται από το ΦΟΔΣΑ.  Αυτό ως σχέδιο το καθιστά ευάλωτο στην ολοκληρωμένη συζήτηση και την τελική απόφαση.  

Ερωτήματα που δεν έχουν απαντήσεις στη μελέτη του ΤοΣΔΑ

Δεν θα ήταν καλύτερα όμως για όλους μας να ψηφίσουμε ένα τέτοιο σχέδιο γνωρίζοντας:  

- αν θα γίνει και πού η, έστω, Μονάδα μικρής κλίμακας επεξεργασίας των υπολειπόμενων σύμμεικτων - η οποία αναφέρεται μεν στους στόχους του σχεδίου, αλλά στη συνέχεια δεν προσδιορίζεται - αν όχι κανονική Μονάδα Επεξεργασίας Αποβλήτων (ΜΕΑ),

- αν θα γίνει μονάδα ενεργειακής αξιοποίησης (καύσης) του RDF και πού θα πηγαίνει εν πάσει περιπτώσει το RDF της σχεδιαζόμενης ΜΕΑ Φθιώτιδας του ΠΕΣΔΑ,

- αν πράγματι θα πηγαίνει η προδιαλογή στην πηγή των οργανικών για περαιτέρω επεξεργασία στα Πράσινα σημεία, καθώς στα κόστη φαίνεται να συμπεριλαμβάνεται ένας ελάχιστος εξοπλισμός για κομποστοποίηση και όχι μια οργανωμένη και κοστολογημένη μονάδα κομποστοποίησης,

- αν και πού θα λειτουργήσει δημοτικό ΚΔΑΥ και ποια θα είναι η σχέση του Δήμου με την ΕΕΑΑ,

- τα κόστη της λειτουργίας όλων αυτών τω εγκαταστάσεων και αν προβλέπεται να επιβαρυνθεί και πόσο ο δημότης ανάλογα με τον βαθμό επιτυχίας του Σχεδίου,

- πού βρίσκεται η υπόθεση με τον ΧΑΔΟ/ΧΥΤΑ και την αντιπαράθεση με τους λατόμους,

και μια σειρά ακόμα ερωτήματα, που δεν εμφανίζονται στη Μελέτη, αλλά όμως είναι ουσιαστικά. Γιατί, για παράδειγμα, στις προτάσεις του ΦΟΔΣΑ προς την εταιρεία, που έχει αναλάβει την αναθεώρηση/επικαιροποίηση του ΠΕΣΔΑ, προβλέπεται στη Λαμία Μονάδα Επεξεργασίας Αποβλήτων(ΜΕΑ), η οποία θα δέχεται τα απόβλητα των δέκα δήμων, που και σήμερα εναποθέτουν τα σκουπίδια τους στον ΧΑΔΟ/ΧΥΤΑ.

Για να εκτιμήσουμε όμως το ρόλο της Διαλογής στην Πηγή και για να μην μας δημιουργούνται αυταπάτες, πρέπει να ξεδιαλύνουμε τι κάνει η ΜΕΑ και ποιος είναι ο ρόλος της. Ακόμα και στον ΕΣΔΑ, οι ΜΕΑ προορίζονται κυρίως για τη βιοσταθεροποίηση του οργανικού κλάσματος των υπολειπόμενων σύμμεικτων. Σε πρώτη φάση μέχρι το 2020 επεξεργάζονται το 60% των οργανικών, δηλαδή το 26,4% των ΑΣΑ, αλλά με πρόβλεψη στη διαστασιολόγηση της σταδιακής μείωσης των σύμμεικτων. Γι’ αυτό μπορεί να έχουν ρόλο στη μεταβατική περίοδο της οργάνωσης και εγκαθίδρυσης της ΔσΠ των οργανικών. Ανακτούν υποτίθεται το πολύ το 10% των ανακυκλώσιμων ή το πολύ το 4,4% του συνόλου των ΑΣΑ, χωρίς όμως να είναι ξεκάθαρο αν πρόκειται για RDF ή ανακυκλώσιμα ικανοποιητικής ποιότητας που μπορούν να βρουν αγοραστή. Κι αυτό θα γίνει μετά από 2-3 χρόνια που μπορεί να κατασκευαστούν οι μονάδες… Και πάλι η αποτελεσματικότητά τους για ανάκτηση εξαρτάται από το αν θα είναι μονάδες σε πλήρη ανάπτυξη των συστημάτων, αν θα έχει οπτικούς διαχωριστές κλπ.   Άρα θα πρέπει να περιμένουμε 2-3 χρόνια για να δούμε τις πραγματικές τους δυνατότητες ως προς την ανακύκλωση, όταν τα μέχρι τώρα στοιχεία από τις μονάδες που λειτουργούν στην Ελλάδα αλλά και πανευρωπαϊκά, συνηγορούν για το αντίθετο.


Επιμέρους επισημάνσεις στο συνολικό κείμενο της Μελέτης

- Στη σελίδα 6 η αναφορά στα πλεονεκτήματα της αποκεντρωμένης διαχείρισης στο τέλος της σελίδας, όπως και στη σελίδα 10, η αναφορά στους στόχους και τις δράσεις του ΕΣΔΑ: [14) Προτεραιότητα στη διαλογή υλικών στην πηγή (ΔσΠ) σε αποκεντρωμένες υποδομές, έναντι της ανάκτησης σε συγκεντρωτικές εγκαταστάσεις μηχανικής διαλογής σύμμεικτων ΑΣΑ], είναι μια πολύ καλή – αναπάντεχα θα έλεγα – προσέγγιση. Αυτό όμως θέλει, όπως αναφέρουμε και παραπάνω, περισσότερη επεξήγηση

- Στη σελίδα 13 και στον Πίνακα 5: Τα ανακυκλώσιμα για το 2015 πρέπει να είναι 1.311,86 τόνοι και όχι 311,86. Άρα το σύνολο των παραγομένων αποβλήτων (σύμμεικτα + ανακυκλώσιμα) είναι 24.849,055 τόνοι

- Στη σελίδα 14 και στον Πίνακα 6: Η σύσταση των ΑΣΑ είναι διαφορετική από αυτή του ΕΣΔΑ και ιδιαίτερα τα πλαστικά είναι πολύ λιγότερα, ενώ τα μέταλλα είναι διπλάσια και το υπόλειμμα είναι 15,5% αντί 9,5%.

- Στη σελίδα 17: Η ΠΥΣ 49 της 15.12.2015 «Τροποποίηση και έγκριση Ε.Σ.Δ.Α. επιβάλλει την σύνταξη και έγκριση από τις αρμόδιες Αρχές, Τοπικού Σχεδίου Διαχείρισης Απορριμμάτων. Το εγκεκριμένο σχέδιο διαχείρισης Απορριμμάτων, αποτελεί πλέον προϋπόθεση χρηματοδότησης από την Πολιτεία κάθε έργου υποδομής και εξοπλισμού διαχείρισης των Απορριμμάτων κάθε Δήμου  και δεν θα χρηματοδοτηθεί κανένα έργο των Δήμων στο μέλλον, εάν δεν έχει ενταχθεί στο εγκεκριμένο σχέδιο Διαχείρισης των Απορριμμάτων του και δεν έχει εγκριθεί από τις Αρμόδιες Αρχές,, θέλει προσοχή, γιατί επισημαίνει την αναγκαιότητα της σωστής σύνταξης του ΤοΣΔΑ, ώστε να μπορέσει να τύχει της έγκρισης από τις Αρμόδιες Αρχές και να ξεκινήσει η χρηματοδότηση. Η μη πρόβλεψη κάποιων έργων και δράσεων αλλά και οι καθυστερήσεις μπορεί να έχουν οικονομικές συνέπειες και ανατροπές

- Στη σελίδα 19 Στόχοι στα Αστικά Στερεά Απόβλητα:   Μικρής κλίμακας μονάδες επεξεργασίας υπολειμματικών σύμμεικτων, με σκοπό την περαιτέρω ανάκτηση. Και αυτό θέλει περαιτέρω διευκρίνιση, τι εννοεί μικρής κλίμακας μονάδες, ποιες και πού;


Έχουμε μία καλή περιγραφή ενός σχεδίου Διαλογής στην Πηγή, αλλά…

Φαίνεται λοιπόν ότι έχουμε μάλλον μία καλή περιγραφή ενός σχεδίου Διαλογής στην Πηγή, χωρίς όμως χρονοδιαγράμματα, με αρκετές ελλείψεις και όχι  κοστολογημένο επαρκώς.  Πιθανόν έτσι να καθυστερήσει να πάρει την έγκριση ή να μας το γυρίσουν πίσω και να χαθεί πολύτιμος χρόνος στα πλαίσια των καθυστερήσεων, που «παίζονται» για διάφορους λόγους όλο αυτό το διάστημα. Έτσι θα εμφανιστούν ξανά τίποτα «σωτήρες», τύπου ΣΔΙΤ κλπ που θα επωφεληθούν από τις καθυστερήσεις. Πιθανόν αυτό να βολεύει γενικότερα το "σύστημα" για να ξεπεράσει και την έλλειψη χρηματοδότησης. Να ρίξουν δηλαδή το βάρος στην Αττική, στα νησιά και στην Πελοπόννησο, που φαίνεται να έχουν σοβαρότερα προβλήματα και να καθυστερήσουν κάποιες περιφέρειες, όπως η δική μας, που δεν μπορεί να βρει άκρη ούτε με τον ΦοΔΣΑ.

Σε κάθε περίπτωση, για μας το ΤοΣΔΑ πρέπει να είναι ευέλικτο και να διαφοροποιείται ανάλογα με την γεωγραφική περιοχή, τον αστικό ή αγροτικό πληθυσμό, τις πυκνότητες του πληθυσμού κλπ. Πρέπει να εφαρμόσει και να δοκιμάσει πιο επιθετικές πρακτικές, όπως για παράδειγμα πιλοτικές συνοικίες, πιλοτικές γειτονιές ή και πιλοτικά χωριά. Να εφαρμόσει σε κάποιες περιοχές τη ΔσΠ με την αποκομιδή «ΠΟΡΤΑ ΠΟΡΤΑ» καταργώντας εντελώς τους μεγάλους κάδους ή τοποθετώντας πολύ λίγους, αραιά, μόνο για κάποιους που θα έχουν να απουσιάσουν. Ειδικά σε περιφερειακές συνοικίες που έχουν κήπους και αυλές, μπορεί να εφαρμοστεί ευρύ πρόγραμμα οικιακής κομποστοποίησης με οικιακούς κάδους και να μελετηθούν κίνητρα ανάλογα με την επιτυχία του προγράμματος

Η Νέα Μαγνησία, η Αμφιθέα, η Νέα Ευρυτανία, ο Σταυρός, η Υπάτη, ο Φραντζής για παράδειγμα είναι κάποιες από αυτές, οι οποίες έχουν τοπικούς δραστήριους εξωραϊστικούς συλλόγους, που μπορούν να βοηθήσουν άμεσα στην επιτυχία

Η επιτυχία του Σχεδίου, όπως άλλωστε περιγράφεται και στον ΕΣΔΑ, αλλά και στη Μελέτη του ΤοΣΔΑ, θα εξαρτηθεί τα μέγιστα από τις προσπάθειες ενημέρωσης και την επιτυχή ενεργοποίηση των δημοτών, που πρέπει να γίνουν περισσότερο υπεύθυνοι.

Μπορεί να ξεκινήσει σήμερα ένα σχέδιο διαχείρισης;

Εμείς θεωρούμε ότι μπορούμε να ξεκινήσουμε από σήμερα την ΔσΠ οργανώνοντας άμεσα το σύστημα της συλλογής και μεταφοράς ανακυκλώσιμων με τους τρεις χωριστούς κάδους(εκ των οποίων ο μπλε υπάρχει ήδη) και τους κώδωνες γυαλιού της ΕΕΑΑ για μεγάλους παραγωγούς - χωρίς να περιμένουμε πότε θα γίνουν οι άλλες υποδομές, δημοτικά ΚΔΑΥ ή ό,τι άλλο προβλέπεται στο ΤοΣΔΑ και το ΠΕΣΔΑ, που μπορεί να γίνουν σε 2-3 χρόνια - αξιοποιώντας το ΚΔΑΥ της ΕΕΑΑ.

Το ίδιο μπορεί να ξεκινήσει άμεσα και η οικιακή κομποστοποίηση με στόχο να γίνει μια εκτροπή 10% στα οργανικά και 60% στα πράσινα αξιοποιώντας τον πανάκριβο κλαδοθρυμματιστή των 60.000€, που τον έχουμε να κάθεται. Το θρύμμα μπορεί να δίνεται για την οικιακή κομποστοποίηση ή να πηγαίνει στα πάρκα και στους κήπους για εδαφοκάλυψη και μείωση των ζιζανίων.

Από την εκτροπή από τον ΧΥΤΑ 10% οργανικών έχουμε άμεσα θετικό οικονομικό αποτέλεσμα λόγω αποφυγής της διαχείρισής τους[1.031t Χ 150€ = 155.000€, μία 3μελής οικογένεια παράγει 0,41 τόνους οργανικά το χρόνο, πες 1,5 μ3.  Είναι 1031/0,41= 2500 οικιακούς κομποστοποιητές Χ 60€ = 150.000€.  Τα έχει βγάλει ήδη].  

Ξεκινώντας λοιπόν από το Β’ εξάμηνο του 2016 και μέχρι τέλους του χρόνου με ένα στόχο 30% εκτροπής των ανακυκλώσιμων από τον ΧΥΤΑ, την επιδότηση της ΕΕΑΑ, την κάποια εμπορική αξία των μη επιδοτούμενων, όπως το έντυπο χαρτί, και την αποφυγή του τέλους ταφής, μπορούμε να έχουμε άμεσα μια μείωση του συνολικού κόστους 3%.

Αντίστοιχα, σε μια πλήρη ανάπτυξη του συστήματος το 2018 και μια παραδοχή για προδιαλογή στο Δήμο της τάξης του 65% περίπου των ανακυκλώσιμων, μπορούμε να μιλάμε για μια μείωση του κόστους της τάξης του 15% λαμβάνοντας υπόψη ξανά τις επιδοτήσεις της ΕΕΑΑ, την εμπορική αξία των μη επιδοτούμενων ανακυκλώσιμων υλικών, αλλά και την αποφυγή του αυξημένου τέλους ταφής στον ΧΥΤΑ.

Αυτά όλα μπορούμε να σας τα δώσουμε αναλυτικά σε excel με όλες τις επιμέρους παραμέτρους που καθορίζουν τα αποτελέσματα που σας αναφέραμε


Ορισμένες πρόσθετες προτάσεις

Θεωρούμε απαραίτητο:

- να συγκροτηθεί μια διαπαραταξιακή ομάδα έργου, που θα αναλάβει να παρακολουθεί, να ενημερώνει το Δημοτικό Συμβούλιο σε τακτική βάση για την εξέλιξη και να εισηγείται σχετικά για το θέμα

- να καταλήξουμε σε ένα συγκεκριμένο χρονοδιάγραμμα στόχων και υλοποίησης των δράσεων και των έργων του ΤοΣΔΑ

Επειδή θεωρούμε ότι η Μελέτη του ΤΟΣΔΑ έχει πολλές ελλείψεις και χωρίς επαρκή κοστολόγηση, ΔΕΝ ΤΟ ΨΗΦΙΖΟΥΜΕ και προτείνουμε να αποσυρθεί, να διορθωθεί, να συμπληρωθούν οι δράσεις, να γίνει διαβούλευση και να έλθει ξανά για συζήτηση στο Δημοτικό Συμβούλιο.  

Όλοι μας, δήμος και πολίτες, θα κριθούμε από το αν θα πετύχουμε να δημιουργήσουμε ένα σύγχρονο μοντέλο διαχείρισης απορριμμάτων, το οποίο δεν θα κοστίζει πανάκριβα, δεν θα είναι «κομμένο και ραμμένο» στα μέτρα συγκεκριμένων συμφερόντων, αλλά θα προστατεύει το περιβάλλον, θα είναι οικονομικό και θα δημιουργεί νέο πλούτο και θέσεις εργασίας για την περιοχή.


Λαμία, Φεβρουάριος 2016

alt

alt

alt

 

Η Διαλογή στην Πηγή είναι νομική και ευρωπαϊκή υποχρέωση αλλά και ζήτημα προτεραιότητας

Ποιότητα ζωής - Διαχείριση σκουπιδιών

Τετάρτη, 10 Φεβρουάριος 2016 20:40

 

alt

του Στέφανου Σταμέλλου*

Οι εξελίξεις στη χώρα μας αναφορικά με τη Διαχείριση των Στερεών Αποβλήτων είναι αντιφατικές και πολλές φορές δυσοίωνες. Κι αυτό έχει να κάνει με τη χρόνια δυστοκία των αρμοδίων, τις πιέσεις των μηχανισμών και των συμφερόντων και τις αδυναμίες της Αυτοδιοίκησης να χαράξει πολιτική και να παίξει τον θεσμικό της ρόλο, που η νομοθεσία και η σύγχρονη πραγματικότητα της επιβάλει.

Με βάση την Ευρωπαϊκή Νομοθεσία, νομική υποχρέωση των κρατών μελών είναι η Διαλογή στην Πηγή, τουλάχιστον για το γυαλί, το χαρτί, το πλαστικό, το μέταλλο και τα οργανικά. Η ως τώρα εμπειρία των ευρωπαϊκών χωρών υπερθεματίζει αυτή την υποχρέωση. Η Διαλογή στην Πηγή και η προώθηση τοπικών προγραμμάτων ανακύκλωσης και κομποστοποίησης έχει αποδειχθεί ότι είναι η οικονομικότερη, περιβαλλοντικά και κοινωνικά φιλικότερη, προοπτική, σε αντίθεση με την πλήρη εξάρτηση από ένα σύστημα διαχείρισης σύμμεικτων στερεών αποβλήτων.

Τι είναι λοιπόν η Διαλογή στην Πηγή(ΔσΠ);

Είναι ο διαχωρισμός διακριτών κατηγοριών απορριμμάτων εκεί που παράγονται, για να γίνει στη συνέχεια η ξεχωριστή συλλογή και η ανακύκλωση ή η κομποστοποίηση. Πού παράγονται; Στο σπίτι, στη δουλειά, στο κατάστημα, στο εμπορικό κέντρο κλπ.

Γιατί να κάνουμε ΔσΠ; Αν δεν γίνει έγκαιρα ο διαχωρισμός στην πηγή, εκεί δηλαδή που παράγονται, ο τρόπος που τα πετάμε και ο τρόπος που αναμειγνύονται στη συνέχεια, τα καθιστά εξαιρετικά δύσκολο, αν όχι αδύνατο να διαχωριστούν με επιτυχία. Είναι τουλάχιστον ανόητο να μην γίνεται ο διαχωρισμός όταν πρέπει με τον πιο απλό τρόπο∙ και να ξοδεύουμε στη συνέχεια μεγάλα ποσά σε υποδομές για να τα ξαναδιαχωρίσουμε και να γίνει η ανακύκλωση, αν αυτό καταστεί εφικτό. Οι πρακτικές για διαλογή των απορριμμάτων μετά την ανάμειξη των υλικών, είτε μηχανικά, είτε με χειροδιαλογή, δοκιμάστηκαν και αποδείχτηκαν ακριβές ή ανεπαρκείς λόγω κακής ποιότητας των ανακτώμενων υλικών, αλλά και αδυναμίας τήρησης στοιχειωδών κανόνων υγιεινής και ασφάλειας. Κι αυτό γιατί προηγείται η ανάμειξη των ανακυκλώσιμων υλικών κυρίως με οργανικά απορρίμματα της κουζίνας και όχι μόνο, που επιβαρύνουν επικίνδυνα το μικροβιακό φορτίο των απορριμμάτων και αποτελούν σοβαρό υγειονομικό κίνδυνο.

Γιατί τα λέμε όλα αυτά; Γιατί στην Περιφέρεια Στερεάς προγραμματίζονται, σύμφωνα με το σχέδιο αναθεώρησης του ΠΕΣΔΑ, τέσσερις(4) Μονάδες Διαχείρισης Αποβλήτων(ΜΕΑ), οι οποίες θα δέχονται κυρίως σύμμεικτα απορρίμματα. Και είναι κατ’ ανάγκην κακό αυτό; Εξαρτάται. Το θέμα είναι ότι αφορούν μεγάλες επενδύσεις και, όπως για κάθε μεγάλη επένδυση, το ζήτημα είναι κατά πόσον είναι αναγκαία∙ κατά πόσον εξυπηρετεί τον σκοπό της και τελικά κατά πόσον πρόκειται να επιτύχει το ζητούμενο αποτέλεσμα.

Η διαχείριση σύμμεικτων στις Μονάδες Επεξεργασίας Αποβλήτων, με σκοπό την ανακύκλωση και κομποστοποίηση, απαιτεί περισσότερο και ακριβότερο εξοπλισμό(πχ οπτικούς διαχωριστές) από ό,τι ένα ΚΔΑΥ χωριστών ρευμάτων, με αμφίβολα όμως αποτελέσματα, και με αυξημένα μέτρα υγιεινής και ασφάλειας, που εκτοξεύουν τα κόστη εγκατάστασης και λειτουργίας. Αναφερόμαστε φυσικά σε μεγάλες εγκαταστάσεις, δαπανηρές, με μεγάλες εγγυημένες ποσότητες απορριμμάτων, που απορροφούν τους διαθέσιμους πόρους χρηματοδότησης με αποτέλεσμα να καθίστανται ανταγωνιστικές της Διαλογής στην Πηγή και της ανακύκλωσης.

Η ΜΕΑ της Θήβας, της οποίας, σύμφωνα με τις ανακοινώσεις, αναμένεται να ξεκινήσει άμεσα η κατασκευή, είναι δυναμικότητας 32.000 τόνων/έτος αστικών αποβλήτων, 1.850 τόνων/έτος προδιαλεγμένων οργανικών, 1.300t/έτος πρασίνων - γεωργικών αποβλήτων και 7.000t/έτος ιλύος. Ίδιες περίπου προβλέπεται, ίσως και μεγαλύτερες, να είναι οι ΜΕΑ της Λαμίας και της Χαλκίδας. Η ΜΕΑ των Δελφών θα είναι μικρότερη. Θα δέχεται 6.250t/έτος προδιαλεγμένων οργανικών και πράσινων αποβλήτων με την προοπτική να εξελιχθεί σε Μονάδα επεξεργασίας όλων των ρευμάτων. Άρα το σύνολο των ΜΕΑ θα επεξεργάζονται 120.000 - 130.000t/έτος, ποσότητες εγγυημένες για να είναι βιώσιμη οικονομικά η κάθε Μονάδα. Αν προσθέσουμε σ’ αυτά και τις ποσότητες των πέντε Μονάδων Κομποστοποίησης (Λιβαδειάς, Λοκρών, Ιστιαίας, Καρύστου και Σκύρου) η συνολική δυναμικότητα θα ξεπερνάει τις 150.000t/έτος. Το σύνολο των παραγόμενων στερεών αποβλήτων στη Στερεά υπολογίζεται στους 220.000t/έτος (550.000Χ400κ/κάτοικο). Σύμφωνα με τις ευρωπαϊκές υποχρεώσεις αναμένονται συγκεκριμένες δράσεις για την πρόληψη και τη μείωση των αποβλήτων, οπότε οι ποσότητες αυτές προβλέπεται να μειώνονται και όχι να αυξάνονται. Άρα τι μένει να ανακυκλώνεται με ΔσΠ;

Σίγουρα οι αρμόδιοι και ο ΦΟΔΣΑ θα ισχυριστούν σε όλους τους τόνους ότι η λειτουργία των ΜΕΑ είναι αναγκαία και συμπληρωματική της Διαλογής στην Πηγή. Αναγκαία γιατί κατ’ αυτούς ως λαός δεν μάθαμε να διαχωρίζουμε τα υλικά στην πηγή και επειδή θα μας πάρει χρόνο να μάθουμε, δεν θα μπορέσουμε να καλύψουμε τους στόχους που βάζει η ΕΕ και ο ΕΣΔΑ. Θα ισχυριστούν ότι η χρηματοδότηση είναι ήδη εξασφαλισμένη, κυρίως από ευρωπαϊκά κονδύλια∙ και γιατί να χαθούν αυτά τα λεφτά... Ακόμα ότι χώρες που κάνουν ανακύκλωση εδώ και χρόνια, έχουν φτάσει μόλις στο 30% των ανακυκλώσιμων, άρα χρειάζονται αυτές οι μονάδες. Γεγονός που δεν ισχύει γιατί χώρες όπως το Βέλγιο, η Γερμανία, οι Σκανδιναβικές χώρες κλπ έχουν πετύχει ανακύκλωση σε ποσοστά 80 - 95%, βασιζόμενοι κυρίως στη διαλογή στην πηγή.

Σύμφωνα όμως με τα μέχρι τώρα παραδείγματα των ΜΕΑ στην Ελλάδα, το σύστημα των ΜΕΑ δεν καταφέρνει να πετύχει τους στόχους. Δηλαδή δεν μπορεί να παράξει καθαρά υλικά, που να μπορούν να βρουν αγορές και να ανακυκλωθούν∙ και καταλήγουν στους ΧΥΤΑ. Επομένως, θα αναρωτηθεί κανείς: τι θα γίνουν αυτά τα υλικά, ιδίως όταν θα έχουν εξαντλήσει σε γοργούς ρυθμούς την εναπομένουσα χωρητικότητα των ΧΥΤΑ/ΧΥΤΥ; Μα είναι φανερό, οι ΜΕΑ ετοιμάζουν υλικό για καύση. Οι άλλες χώρες για την παραγωγή ανακυκλώσιμων και κόμποστ κινούνται μέσω Διαλογής στην Πηγή∙ τις ΜΕΑ τις έχουν για προεπεξεργασία της καύσης. Με την μηχανική διαλογή παίρνουν RDF και με την βιοσταθεροποίηση αφυδατώνουν το οργανικό κλάσμα των σύμμεικτων και το στέλνουν για καύση.

Είναι φανερό όμως ότι για την επιτυχία του συστήματος διαλογής των υλικών απαιτείται η συμμετοχή των πολιτών σε όποιο σημείο αυτά παράγονται. Το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε ως κοινωνία είναι να επενδύσουμε στην ενημέρωση των δημοτών. Να τους ενημερώσουμε και να τους εκπαιδεύσουμε για να κάνουν σωστά τη Διαλογή στην Πηγή και να έχουμε μακροπρόθεσμα οφέλη ως κοινωνία και ως οικονομία. Είναι η μόνη σωστή και βιώσιμη λύση, η οποία απαντά και στα θέματα που βάζουν οι στόχοι της κλιματικής αλλαγής, και στα θέματα των στόχων της ανακύκλωσης, αλλά και δημιουργούνται χιλιάδες τοπικές θέσεις εργασίας.

Αυτές είναι οι επιταγές των καιρών, οι ανάγκες και η σύγχρονη αντίληψη για τη Διαχείριση των Στερεών Αποβλήτων. Αυτά έπρεπε εδώ και καιρό, εδώ και χρόνια, να συζητάμε στην αυτοδιοίκηση, σε κάθε δήμο, σε κάθε περιφέρεια γιατί και με τον αναθεωρημένο ΠΕΣΔΑ πολύ σύντομα θα καταλήξουμε σε αδιέξοδα, που θα πριμοδοτήσουν την καύση ως τον από μηχανής θεό.

 

*μέλος της Οικολογίας Αλληλεγγύης Στερεάς

 

Λαμία χωρίς σκουπίδια! Μια πρόταση για ένα Δημοτικό Σχέδιο Διαχείρισης των Αποβλήτων (ΔΗΣΔΑ)

Ποιότητα ζωής - Διαχείριση σκουπιδιών

Δευτέρα, 08 Δεκέμβριος 2014 10:22

Αξιολόγηση Χρήστη: / 2
ΧείριστοΆριστο 

alt


Το τελευταίο διάστημα, μέχρι στιγμής τουλάχιστον, η συζήτηση για τη διαχείριση των στερεών αποβλήτων αφορά μόνο τον ΦΟΔΣΑ Κεντρικής Φθιώτιδας και τον Περιφερειακό ΦΟΔΣΑ. Αντί κατά τη γνώμη μας να ξεκινήσει από την πρώτη στιγμή η συζήτηση και η δημόσια διαβούλευση, για το πώς ο Δήμος μας θα προχωρήσει σε ένα Δημοτικό Σχέδιο Ολοκληρωμένης Διαχείρισης των Στερεών Αποβλήτων και τί θα προτείνει για την ριζική αναθεώρηση του ΠΕΣΔΑ Στερεάς, εξαντλείται στη μορφή και τη λειτουργία των ΦΟΔΣΑ


Αναμφισβήτητα έχουν γίνει ως τώρα πολλά λάθη και παραλείψεις, εσκεμμένες κατά την άποψή μας, προκειμένου με τα αδιέξοδα να οδηγηθεί η διαχείριση της πλούσιας πίτας των σκουπιδιών στους μεγαλοεργολάβους με τις ΜΕΑ και την καύση. Οι ΦΟΔΣΑ δεν απέδωσαν θετικό έργο, αντίθετα μάλιστα. Και είμαστε περίεργοι και θα θέλαμε να ξέρουμε πόσα χρήματα διαχειρίστηκαν αυτό το διάστημα και πόσο κόστισαν οι διάφορες μελέτες χωροθέτησης των ΧΥΤΑ στην Κεντρική Φθιώτιδα και στη Λοκρίδα. Σήμερα διαβάζουμε ότι δεν έχουν στείλει τα οικονομικά τους στοιχεία στο Υπουργείο, όπως όφειλαν για το τελευταίο τρίμηνο. Επίσης θέλουμε να μας ενημερώσετε αν έχει έρθει το πόρισμα των Επιθεωρητών Περιβάλλοντος για τον ΧΑΔΟ/ΧΥΤΑ της Λαμίας και το πού βρίσκεται η δικαστική υπόθεση με τους λατόμους σχετικά με την χωροθέτηση του νέου κυττάρου


Για μας το καθοριστικό και κρίσιμο ερώτημα για το θέμα της Διαχείρισης των Στερεών Αποβλήτων είναι: ποια θα μπορούσε να είναι σήμερα στη Λαμία η βέλτιστη πολιτική στη διαχείριση των απορριμμάτων. Και η απάντηση είναι μία: η ελαχιστοποίηση των σκουπιδιών που θα χρειάζεται να οδηγηθούν στην Υγειονομική Ταφή.


Είναι άραγε αυτό εφικτό, η ελαχιστοποίηση δηλαδή των προς τελική διάθεση σκουπιδιών; Το ναι στην απάντηση έχει πολλές δυσκολίες και δεν μπορεί παρά να υπόσχεται, γιατί η επιτυχία προϋποθέτει πολλές παραμέτρους. Λέμε ΝΑΙ λοιπόν· και εάν ακολουθήσουμε μία ολοκληρωμένη και συνεπή πολιτική θα μπορέσουμε να το επιτύχουμε τα αμέσως επόμενα χρόνια.


Δεν είμαστε μόνοι μας ούτε στην Ελλάδα, ούτε στην Ευρώπη, ούτε στον κόσμο. Το κρίσιμο είναι να καταλάβουμε και να καταλάβουν όλοι, ότι η πολιτική της πρόληψης, επαναχρησιμοποίησης, ανακύκλωσης και κομποστοποίησης είναι η ουσιαστική λύση στο πρόβλημα της διαχείρισης των σκουπιδιών και δεν είναι μόδα ή μια υποχρέωση που πρέπει απλώς να τηρήσουμε, γιατί μας υποχρεώνει η Ευρωπαϊκή Ένωση


Προκειμένου να προχωρήσουμε στον Δημοτικό Σχεδιασμό Διαχείρισης των Απορριμμάτων(ΔΗΣΔΑ), παρουσιάζουμε τις ιεραρχημένες επιλογές που μπορούν να μας οδηγήσουν στη λύση του προβλήματος μεσοπρόθεσμα, σύμφωνα και με τη νομοθεσία και τις οδηγίες της ΕΕ(πηγή, η πρόταση των ΜΚΟ: Οικολογική Εταιρεία Ανακύκλωσης (ΟΕΑ), Greenpeace, το WWF Ελλάς και το Δίκτυο Μεσόγειος SOS, για ένα Στρατηγικό Μοντέλο διαχείρισης των απορριμμάτων)


1. Πρόληψη

Όλοι οι ενδιαφερόμενοι πρέπει να βρούμε λύσεις για να μειώσουμε τον όγκο των παραγομένων απορριμμάτων. Υπάρχει τεράστια εμπειρία στην Ελλάδα και σε άλλες χώρες. Αρκεί να το αποφασίσουμε να εφαρμόσουμε πολιτικές και πρακτικές. Δύο θεσμικές προτάσεις, που εφαρμόζονται αλλού:

- Να σταματήσουμε να πληρώνουμε δημοτικά τέλη ανάλογα με τα τετραγωνικά μέτρα της κατοικίας μας και αυτά να συνδεθούν με την ποσότητα των απορριμμάτων που παράγουμε, ώστε να ισχύσει η αρχή της «ανταποδοτικότητας» και να καταστούμε όλοι περιβαλλοντικά περισσότερο υπεύθυνοι δημότες, που θα συμμετέχουμε στην ανακύκλωση και κομποστοποίηση για να μειώσουμε και τα δημοτικά μας τέλη.

- Αντίστοιχα τα τέλη τελικής διάθεσης, που πληρώνει ο κάθε δήμος για τη χρήση των ΧΥΤΑ – ΧΥΤΥ, θα πρέπει άμεσα να συνδεθούν με τις ποσότητες που θάβει, ώστε να ισχύσει η αρχή «Ο Ρυπαίνων Πληρώνει» και να υπάρχουν και οικονομικά κίνητρα στους ΟΤΑ για να καταστούν υπεύθυνοι και ενεργοί στη μείωση των απορριμμάτων.


2. Επαναχρησιμοποίηση

Η επαναχρησιμοποίηση δεν πρέπει να αφορά μόνο τις συσκευασίες αναψυκτικών, νερού και μπύρας, αλλά να επεκτείνεται και σε πολλά άλλα τυποποιημένα προϊόντα. Η επαναχρησιμοποίηση προϋποθέτει την ανάληψη πρωτοβουλιών από την τοπική αυτοδιοίκηση και τον ιδιωτικό τομέα στα πλαίσια της κοινωνικής οικονομίας, για τη δημιουργία υποδομών και επιχειρηματικότητας σχετικά με τη διαχείριση και επαναχρησιμοποίηση ηλεκτρικών συσκευών, παλαιών επίπλων, ρουχισμού και άλλων προϊόντων, που σήμερα καταλήγουν στα απορρίμματα. Οι δράσεις επαναχρησιμοποίησης σε συνδυασμό και με νέες δράσεις εναλλακτικής διαχείρισης υλικών, μπορούν παράλληλα να συμβάλουν στη δημιουργία πολλών νέων θέσεων εργασίας, στα πλαίσια μιας νέας «πράσινης» οικονομίας.


3. Οικιακή κομποστοποίηση

Τα οικιακά οργανικά αποτελούν το 35%-50% των απορριμμάτων μας και μπορούν εύκολα και οικονομικά να κομποστοποιηθούν στις κατοικίες μας. Τα περισσότερα από τα νοικοκυριά του δήμου μας μπορούν με ένα ειδικό κάδο να παράγουν κομπόστ (λίπασμα) από τα οικιακά οργανικά τους, που θα αξιοποιούν στον κήπο ή σε φυτά του μπαλκονιού τους, μειώνοντας αντίστοιχα τα παραγόμενα απορρίμματα.


Εκτιμάται ότι, μόνο με την οικιακή κομποστοποίηση, ο Δήμος μπορεί να μειώσει τα προς διαχείριση οικιακά οργανικά και κλαδέματα σε ποσοστό που αντιστοιχεί μέχρι και το 35% του συνόλου των απορριμμάτων τους, στην ιδανική περίπτωση της πλήρους εφαρμογής της μεθόδου, με χαμηλό αρχικό κόστος και μεσοπρόθεσμο-μακροπρόθεσμο σημαντικό οικονομικό όφελος.


4. Διαλογή στην Πηγή(ΔσΠ) των απορριμμάτων με 4 κάδους

Παράλληλα με την οικιακή κομποστοποίηση, μπορεί να υιοθετηθεί άμεσα από τον Δήμο το μοντέλο με 4 κάδους (αντί των δύο, που εφαρμόζεται σήμερα) για τη συλλογή των απορριμμάτων και υπολοίπων υλικών:

- Ο πρώτος κάδος μπορεί να αφορά μόνο το χαρτί, που θα οδηγείται χωρίς άλλη διαλογή για ανακύκλωση.

- Ο δεύτερος κάδος θα δέχεται όλα τα υπόλοιπα ανακυκλώσιμα υλικά (πλαστικά, γυαλί, μέταλλα, ξύλο), τα οποία θα οδηγούνται για διαλογή στο ΚΔΑΥ και εν συνεχεία για ανακύκλωση.

- Ο τρίτος κάδος θα δέχεται μόνο τα υπόλοιπα οργανικά και βιοαποδομήσιμα υλικά (όσα δηλαδή δεν αξιοποιούνται στην οικιακή κομποστοποίηση), τα οποία θα οδηγούνται για κομποστοποίηση σε μια μονάδα κομποστοποίησης

- Και ο τέταρτος κάδος θα δέχεται τα υπολείμματα, ό,τι δεν ανακυκλώνεται, τα οποία θα οδηγούνται για τελική διάθεση σε ΧΥΤΥ.


Το μοντέλο αυτό είναι βιώσιμο, συνδυαζόμενο με σταθμούς μεταφόρτωσης, ώστε να ελαχιστοποιηθεί το κόστος μεταφοράς όλων των υλικών. Το σύστημα των 4 κάδων προϋποθέτει και μια στοιχειώδη οικιακή υποδομή για το διαχωρισμό των 4 ρευμάτων. Και φυσικά θέλει μεγάλη προσπάθεια ενημέρωσης των δημοτών


5. Ελαχιστοποίηση υπολειμμάτων

Εφόσον εφαρμοσθεί το μοντέλο των 4 κάδων, η διαλογή των υλικών στο ΚΔΑΥ θα μπορεί να λειτουργεί πολύ πιο ικανοποιητικά σε σχέση με σήμερα, διότι θα οδηγείται για διαλογή το 20-25% των σημερινών ποσοτήτων. Έτσι, τα παραγόμενα RDF και υπολείμματα θα μπορούν σταδιακά να ελαχιστοποιηθούν προς το 1-3% (σε αντιδιαστολή με το 35-40% υπολειμμάτων από τη σημερινή λειτουργία του ΚΔΑΥ). Έτσι στο μέλλον αυτές οι ελάχιστες ποσότητες υπολειμμάτων από τις μονάδες διαλογής των ανακυκλώσιμων υλικών θα μπορούν να διατίθενται δεματοποιημένες πια σε ΧΥΤΥ.


6. Βελτιστοποίηση της υπάρχουσας εναλλακτικής διαχείρισης και επέκτασή της και σε άλλα υλικά

Σήμερα τα συστήματα εναλλακτικής διαχείρισης [συσκευασίες, ηλεκτρικές συσκευές – Απόβλητα Ηλεκτρικού και Ηλεκτρονικού Εξοπλισμού(ΑΗΗΕ), ελαστικά κλπ] βρίσκονται σε εμβρυακή μορφή, ίσως και χειρότερα. Χρειάζονται άμεσα βελτιώσεις και αλλαγές ώστε να βελτιστοποιηθούν τα αποτελέσματα ανάκτησης ανακύκλωσης και να επιτευχθούν οι στόχοι της Ε.Ε.


Επίσης, υπάρχουν και άλλες σημαντικές κατηγορίες υλικών (όπως τα επικίνδυνα οικιακά, αχρησιμοποίητα ή ληγμένα φάρμακα, ο ρουχισμός και τα υποδήματα, τα έπιπλα ή άλλα ογκώδη προϊόντα) για τις οποίες δεν έχει ξεκινήσει καμιά προσπάθεια εναλλακτικής διαχείρισης και θα πρέπει να ενδιαφερθεί ο Δήμος και να δει πώς και ποιους θα συνεργαστεί για να πετύχουμε περαιτέρω μείωση των προς διάθεση υλικών με παράλληλη περιβαλλοντική διαχείριση.


7. Δημιουργία ενός διαδημοτικού Κέντρου Ανακύκλωσης για τους δήμους του ΦΟΔΣΑ Κεντρικής Φθιώτιδας

Δημιουργία ενός Κέντρου Ανακύκλωσης (ΚΑ), ενός χώρου δηλαδή προσωρινής αποθήκευσης και ταξινόμησης όλων των υλικών μέχρι τη μεταφορά τους για τελική διαχείριση ή ανακύκλωση. Το Κέντρο Ανακύκλωσης μπορεί να έχει έκταση 1-2 στρέμματα, να βρίσκεται μέσα ή πολύ κοντά στον αστικό χώρο και να διαθέτει αποθηκευτικούς χώρους (κυρίως κοντέϊνερ) για όλα τα εν δυνάμει διαχειρίσιμα υλικά, όπως συσκευασίες, ηλεκτρικά-ηλεκτρονικά απόβλητα, κλαδέματα, ρουχισμός – υποδήματα, ελαστικά, επικίνδυνα οικιακά απόβλητα, έπιπλα, ογκώδη κ.α. Στο ΚΑ θα μεταφέρουν οι δημότες μόνοι τους τα υλικά τους μετά από ενημέρωση και συνεχή παρότρυνση από τα διαρκή προγράμματα ενημέρωσης. Θα πρέπει να διαθέτει ζυγοπλάστιγγα και θα παραλαμβάνει υλικά από τους πολίτες σε συγκεκριμένες ημέρες και ωράριο. Θα λειτουργεί κάποιες ώρες και τα Σάββατα και Κυριακές και θα απασχολεί εργαζόμενους ανάλογα με την εξέλιξη της προσπάθειας.


Πρέπει να δημιουργηθεί επίσης ένας άλλος χώρος ανάλογης έκτασης για την συγκέντρωση των  υλικών Εκσκαφών και Κατεδαφίσεων (μπάζα) και να εξασφαλιστεί η συνεργασία με ιδιώτες για την αξιοποίησή τους


8. Αποφυγή της θερμικής επεξεργασίας

Μια αναφορά για την τεχνολογία θερμικής επεξεργασίας, που πιθανόν να ακουστεί και για τον ΠΕΣΔΑ. Με τα σημερινά δεδομένα οι τεχνολογίες θερμικής επεξεργασίας (καύση, πυρόλυση, αεριοποίηση) ως μέθοδοι τελικής διάθεσης των απορριμμάτων είναι ασύμφορες για τη χώρα μας και θα πρέπει να μην επιλεγούν για τους εξής κυρίως λόγους: α) λόγω του πολύ υψηλού επενδυτικού και λειτουργικού κόστους (συγκριτικά με ανακύκλωση – κομποστοποίηση – ΧΥΤΥ), β) λόγω περιβαλλοντικών προβλημάτων (εκπομπές επικίνδυνων αερίων και παραγωγή τοξικής στάχτης), γ) λόγω κοινωνικών και χρονικών δυσκολιών (αντιδράσεις τοπικών κοινωνιών και πολύχρονη κατασκευή), δ) λόγω δέσμευσης των ΟΤΑ για σταθερή παροχή απορριμμάτων προς καύση για μερικές δεκαετίες και άρα ενδεχόμενη ακύρωση κάθε προσπάθειας για περαιτέρω αύξηση της ανακύκλωσης στο μέλλον.


9. Δημιουργία μονάδων κομποστοποίησης

Η κομποστοποίηση θα πρέπει να αποτελέσει την κύρια επιλογή της προσπάθειας του Δήμου για τη διαχείριση των υλικών του 3ου κάδου (οικιακά οργανικά) και των «πράσινων» υλικών των ΟΤΑ (κλαδέματα). Στον Περιφερειακό Σχεδιασμό θα πρέπει να διερευνηθεί και επιλεγεί η δυνατότητα της δημιουργίας μικρού, μεσαίου ή μεγάλου μεγέθους μονάδων κομποστοποίησης με ευθύνη των δήμων και της ίδιας της Περιφέρειας. [Οι μικρές μονάδες μπορούν να εξυπηρετούν μικρούς ή/και απομακρυσμένους οικισμούς και μικρούς δήμους, οι μεσαίες μονάδες μεσαίου μεγέθους δήμους και οι μεγάλες μονάδες μεγάλους δήμους, όπως ο δικός μας].


Το παραγόμενο κομπόστ θα αποτελεί πολύτιμο εδαφοβελτιωτικό που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την ανάπλαση εγκαταλειμμένων λατομείων στην περιοχή, είτε σε άγονες δασικές εκτάσεις, αλλά ακόμα και για τη συντήρηση πάρκων και αλσών στην πόλη και βέβαια τον εμπλουτισμό των αγροτικών καλλιεργειών ειδικά στις περιοχές Ροδίτσας και Ανθήλης.


10. Επένδυση στην ευαισθητοποίηση και ενημέρωση

Για να επιτευχθούν τα παραπάνω απαιτείται συστηματική ευαισθητοποίηση, ενημέρωση και ενεργοποίηση των πολιτών και για το λόγο αυτό θα πρέπει να οργανωθεί από το Δήμο ολοκληρωμένο πρόγραμμα ευαισθητοποίησης-ενημέρωσης και εκπαίδευσης των πολιτών, στα οποία να εμπεριέχονται πολυδιάστατες δράσεις (όπως προβολή με πολλούς τρόπους σε ΜΜΕ, εκδηλώσεις, διαφημιστικά σποτ, έντυπο υλικό) αλλά κυρίως περιβαλλοντική ενημέρωση στα σχολεία και πόρτα-πόρτα ενημέρωση των δημοτών.


Αυτά τα προγράμματα ενημέρωσης θα πρέπει να επανέρχονται, όσες φορές χρειάζεται, για να ενημερώνονται οι νέοι κάτοικοι και να ενθαρρύνουν τους παλαιότερους, ώστε να μην χαλαρώνουν τις προσπάθειές τους. Κάθε πόρος που επενδύεται στην ενημέρωση αποφέρει πολλαπλά κέρδη στο μέλλον από τη σωστή συμπεριφορά των πολιτών.


Μετά την εφαρμογή των παραπάνω, τα όποια υπολείμματα μπορούν να οδηγούνται σε ΧΥΤΥ. Εκτιμάται ότι οι ποσότητες των υπολειμμάτων θα πρέπει σταδιακά να μειώνονται, οπότε σε βάθος χρόνου η εξάρτηση του Δήμου από τον ΧΥΤΥ θα είναι μικρή. Π.χ. σε 10-15 έτη μπορεί να καταλήγει σε ΧΥΤΥ μόνο το 10-15% των σημερινών απορριμμάτων.


Το παραπάνω μοντέλο διαχείρισης μπορεί να χρηματοδοτηθεί από πολλές πηγές: από τα σημερινά και μελλοντικά εθνικά συστήματα διαχείρισης, από τον ίδιο το Δήμο, από την πολιτεία και από την Ε.Ε, αλλά και μικρές πρωτοβουλίες ιδιωτών μπορούν να συνεισφέρουν στο συνολικό αποτέλεσμα.


 (πηγή, η πρόταση των ΜΚΟ: Οικολογική Εταιρεία Ανακύκλωσης (ΟΕΑ), Greenpeace, το WWF Ελλάς και το Δίκτυο Μεσόγειος SOS, για ένα Στρατηγικό Μοντέλο διαχείρισης των απορριμμάτων)

Τελικά είμαστε υπέρ μιας πρότασης που:

- Λέει ΟΧΙ στην καύση και στις ΜΕΑ, τις μεγάλες μονάδες διαχείρισης σύμμεικτων απορριμμάτων

- Που να προκρίνει την Ολοκληρωμένη Εναλλακτική Διαχείριση με Διαλογή στην Πηγή(ΔσΠ)

- Που να σέβεται την ιεράρχηση της Ευρωπαϊκής Οδηγίας για: μείωση, επανάχρηση, ανακύκλωση – κομποστοποίηση και τελική διάθεση των υπολοίπων

- Που να αντιμετωπίζει τους έλληνες πολίτες ισότιμους με τους άλλους ευρωπαίους που τα καταφέρνουν και όχι κατώτερους και ανίκανους, ώστε να πρέπει να επιλέξουν κατευθείαν την κεντρική διαχείριση και την καύση, όπως θέλουν οι μέχρι σήμερα κυβερνώντες


Αποδεχόμαστε τη μεταβατική φάση που θα χρειαστεί η υλοποίηση της εναλλακτικής διαχείρισης μέχρι να πετύχει τους στόχους της.

Αυτό σημαίνει:

- δεχόμαστε τη λειτουργία των ήδη υπαρχόντων μονάδων

- δεν δεχόμαστε τις μεγάλες μονάδες διαχείρισης σύμμεικτων απορριμμάτων έτσι όπως προωθούνται με τον υπάρχοντα ΠΕΣΔΑ

- αναφερόμαστε στην αναγκαιότητα ολοκληρωμένων ΔΗμοτικών Σχεδιασμών Διαχείρισης Αποβλήτων(ΔΗΣΔΑ), ώστε ο κάθε δήμος να προγραμματίσει με χρονοδιαγράμματα και οικονομικό προϋπολογισμό τις ενέργειες εκείνες που θα τον οδηγήσουν στη μείωση των σύμμεικτων

- Οι δημοτικοί αυτοί σχεδιασμοί πρέπει να αποτελέσουν τη βάση για τον ΠΕΣΔΑ, αφού πλέον η Περιφέρεια και οι ΦΟΔΣΑ θα γνωρίζουν τις ποσότητες, και την σύσταση των σύμμεικτων, που δεν μπορούν να διαχειριστούν οι δήμοι και θα πρέπει να τα διαχειριστούν σε περιφερειακό επίπεδο

- Ο ΠΕΣΔΑ θα πρέπει να εντάξει τους ΔΗΣΔΑ στους σχεδιασμούς για την χρηματοδότηση τους, αλλά και για τον έλεγχο της υλοποίησης τους


Επιμένουμε ότι πρέπει να είμαστε αρνητικοί στην πρόβλεψη του νέου Κώδικα Δήμων, όπου αφαιρείται η αρμοδιότητα διαχείρισης απορριμμάτων από τους Δήμους και μένει μόνο η αποκομιδή και η μεταφορά. Δεν ξέρουμε αν πράγματι αυτό πέρασε. Όπως επίσης αρνητικοί στο άρθρο 17 του Ν/Σ για την ανακύκλωση, που πάει να μετατρέψει σε δεσμευτική την άποψη του ΥΠΕΚΑ για τους ΠΕΣΔΑ και να δώσει τη δυνατότητα στο ΥΠΕΚΑ, για εθνικούς (!) λόγους να αποφασίζει τον τρόπο διαχείρισης των απορριμμάτων


Σε κάθε περίπτωση, μια ημερίδα με περιεχόμενο την ενημέρωση και τη συζήτηση για τις λεπτομέρειες αυτής της πρότασης μπορούμε να την εξασφαλίσουμε και να βοηθήσουμε με όλες μας τις δυνάμεις στην επιτυχία αυτού του στόχου, αν το αποφασίσουμε

 

Λαμία: Ανοιχτός αγωγός λυμάτων στο τέρμα της οδού Σωκράτους

Ποιότητα ζωής - Διαχείριση σκουπιδιών

Πέμπτη, 14 Αύγουστος 2014 00:00

alt

Οι κάτοικοι των νοτίων συνοικιών της Λαμίας, στα όρια του Σχεδίου Πόλης, είναι υποχρεωμένοι να δέχονται αδιαμαρτύρητα τις συνέπειες της κακής λειτουργίας των δικτύων αποχέτευσης και όχι μόνο. Το παλιό Εσχατόρεμα είναι και σήμερα «εσχατόρεμα»… Καλοκαίρι, κι οι μυρωδιές που συνοδεύουν τις μεγάλες θερμοκρασίες είναι αβάστακτες. Όπου φτωχός και η μοίρα του…

Πήγαμε μετά από διαμαρτυρίες κατοίκων στο τέρμα της οδού Σωκράτους. Συναντήσαμε την αγανάκτησή τους για τον ανοιχτό αγωγό δίπλα στα σπίτια τους, που παρουσιάζει έντονη δυσοσμία και είναι εστία κουνουπιών. Δεν μπορούν να’ βγουν στις αυλές τους. Είδαμε ανάμεσα στα καλάμια να κυλάνε τα νερά και μας είπαν για φίδια και ποντίκια. Διαπιστώσαμε την έλλειψη εμπιστοσύνης απέναντι στις υπηρεσίες του Δήμου και της ΔΕΥΑΛ, στις οποίες επανειλημμένα έχουν απευθυνθεί, και φύγαμε ακούγοντας το «ευχόμαστε να είσαστε οι σωτήρες μας»

Απευθυνόμαστε κι εμείς στις Υπηρεσίες της ΔΕΥΑΛ και περιμένουμε την άμεση ανταπόκριση στο αίτημα των κατοίκων, να δοθεί μια λύση στο πρόβλημα.

Απευθυνόμαστε στη Διεύθυνση Υγείας για να επιληφθούν κι αυτοί σε ό,τι τους αφορά, γιατί είναι θέμα υγείας και ποιότητας ζωής.

Απευθυνόμαστε τέλος στην εισαγγελική αρχή, γιατί είναι θέμα απειλής της υγείας και υποβάθμισης της ποιότητας ζωής, τη στιγμή που ισότιμα όλοι οι κάτοικοι της Λαμίας συμμετέχουν στα ανταποδοτικά τέλη της αποχέτευσης του Δήμου.

 

Στέφανος Σταμέλλος

Μέλος της Πρωτοβουλίας Ενεργών Πολιτών Λαμίας

 

alt

 

alt

 

alt

 

alt

 

alt

 

Σελίδα 1 από 3


Warning: Illegal string offset 'active' in /home/pepla/pepla.gr/templates/rt_afterburner_j15/html/pagination.php on line 90

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/pepla/pepla.gr/templates/rt_afterburner_j15/html/pagination.php on line 96

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/pepla/pepla.gr/templates/rt_afterburner_j15/html/pagination.php on line 90

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/pepla/pepla.gr/templates/rt_afterburner_j15/html/pagination.php on line 96

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/pepla/pepla.gr/templates/rt_afterburner_j15/html/pagination.php on line 90

Warning: Illegal string offset 'active' in /home/pepla/pepla.gr/templates/rt_afterburner_j15/html/pagination.php on line 96
«ΈναρξηΠροηγούμενο123ΕπόμενοΤέλος»

Εγγραφές

www.pepla.gr
Εδώ
μπορείτε να κάνετε δημιουργία λογαριασμού χρήστη τις ιστοσελίδας και του forum.

ΕΝΩΣΕ ΤΗ ΔΥΝΑΜΗ ΣΟΥ ΜΕ ΤΗΝ “ΠΡΩΤΟΒΟΥΛΙΑ ΕΝΕΡΓΩΝ ΠΟΛΙΤΩΝ ΛΑΜΙΑΣ”
Εδώ μπορείτε να εγγραφείτε 
ως μέλος τις κίνησης.